ชุมชนบ้านแม่ขุนนาย หมู่ที่ ๑๔ ตำบลแม่ศึก อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ เป็นชุมชนชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยง มีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่ง่า บ้านแม่นาคี มีอายุ ๑๒๘ ปี หรือ ๔ ชั่วคน ชุมชนมีขนาดเล็กเพียง ๒๔ หลังคาเรือน มีประชากร ๑๖๓ คน นับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก มีนับถือศาสนาอิสลามหนึ่งครอบครัว ตั้งชุมชนอยู่บริเวณที่ราบระหว่างดอยผาหลวง
ใกล้แหล่งต้นน้ำลำธารสำคัญที่ไหลลงสู่อำเภอแม่ลาน้อย อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน กับอำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ชาวกะเหรี่ยง บ้านขุนแม่นายสร้างบ้านด้วยไม้ไผ่สับฟากแบบยกพื้นชั้นเดียว หลังคามุงด้วยใบตองตึงหรือหญ้าคา ขนาดบ้านยาว ๓ – ๔ เมตร มีใต้ถุนเตี้ย ๆ ใช้เป้นที่เก็บฟืน บางบ้านใช้เป็นยุ้งข้าว ให้สัตว์เลี้ยงอยู่ ใช้เป็นที่ทอผ้า เก็บไม้ฟืน ตำข้าว บางบ้านสร้างยุ้งข้าวแยกต่างหาก บ้านมักปลูกชิดกันระหว่างบ้านแต่ละหลังจะมีสวนเล็ก ๆ ปลูกมะละกอ มะม่วง ยาสูบ และพืชอื่น ๆ ชุมชนบ้านขุนแม่นายมีฐานะยากจน ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำไร่ ทำนา ปลูกข้าวเจ้าเป็นหลัก ผลผลิตที่ได้มีไว้บริโภคในครัวเรือน บางปีผลผลิตที่ได้ไม่เพียงพอ จึงปลูกพืชอื่นแซมในไร่ข้าวหลังฤดูเก็บเกี่ยว เช่น กะหล่ำ ผักกาดขาว มันฝรั่ง และแครอท นอกจากนี้ก็เลี้ยงไก่ เป็ด หมู เลี้ยงกันทุกครอบครัว วัน ๘๐ – ๙๐ ตัว ควาย ๕ คัว ซึ่งชาวจันฮ่อนำมาจำหน่ายให้เลี้ยงและรับซื้อถึงบ้าน เมื่อว่างจากงานเกษตร ผู้ชายจะจักสานภาชนะจากไผ่และหวายด้วยฝีมือปราณีต เพื่อใช้ในครัวเรือน และใช้ในการทำไร่ทำนา ฝ่ายหญิงจะทอผ้าไว้ใช้เองทุกครัวเรือน ใช้เครื่องมือที่เรียกว่า “กี่เอว” ภายในหมู่บ้านมีสถานที่ตีเหล็ก ทำเครื่องมือเครื่องใช้ทางการเกษตร เช่น มีด จอบ เครื่องดีเหล็กนี้ เครื่องสูบลมทำจากต้นไม้ทั้งต้น เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ถ่ายทอดกันมาจากบรรพบุรุษ ชุมชนผลิตขึ้นได้เองโดยไม่ต้องพึ่งพาเครื่องมือจากภายนอก
ในอดีต บ้านขุนแม่นายมีความอุดมสมบรูณ์ มีสัตว์ป่าหลายชนิดอาศัยอยู่ มีทั้งเสือและหมี เมื่อพวกม้งเข้ามาเช่าพื้นที่ปลูกกะหล่ำ ทำให้ป่าไม้ถูกทำลายลงมาก และพวกม้งเผาถางป่าขยายพื้นที่ทำไร่กะหล่ำออกไปเรื่อย ๆ โดยไม่มีขีดจำกัด สัตว์ป่าก็ลดจำนวนลง ชุมชนบ้านขุนแม่นายทุกคนเล็งเห็นว่า หากพวกเขาไม่ช่วยกันดูแลรักษาป่า ในอนาคตผู้ที่จะเดือดร้อนจะอยู่ไม่ได้คือชุมชนบ้านขุนแม่นายนั่นเอง ดังนั้น กลุ่มเยาวชนบ้านขุนแม่นายจึงร่วมกับกลุ่มเยาวชนบ้านขุนแม่ลา อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ขับไล่ม้งออกไปจากพื้นที่ได้หมดเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๔ แล้วรวมตัวกันจัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์ป่าและสัตว์ป่า ในพื้นที่ของหมู่บ้านขุนแม่นายขึ้น สภาพป่าที่ฟื้นฟูทำให้แหล่งน้ำลำธารที่อยู่ไกลหมู่บ้านเป็นน้ำตกสูง ๔ ชั้น มีน้ำไหลตลอดปี ทรัพยากรป่าไม้อุดามสมบรูณ์ขึ้นระบบนิเวศน์ป่าไม้เริ่มเขาสู่ภาวะสมดุล มีความหลากหลายทางชีวภาพมากขึ้น
| < ย้อนกลับ | ถัดไป > |
|---|