สวนหาดทรายใหญ่มีเนื้อที่กว่า ๗๘ ไร่ ตั้งอยู่บริเวณหุบเขาชายทะแลที่เรียกว่า “หาดทรายใหญ่” บ้านเขาเต่า อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ลักษณะเป็นที่ราบฝุ่นทราย โอบล้อมด้วยภูเขาสลับซับซ้อน ๓ ด้าน ตั้งแต่ทิศเหนือ ทิศตะวันตกไปจนจรดทิศใต้ ทิศตะวันออกเป็นพื้นที่ราบลาดต่ำไปจนจรดชายทะแล หาดทรายใหญ่จึงเป็นอ่าวที่ทอดโค้งจากเชิงลาดต่ำหนึ่งไปจรดเชิงเขาอีกด้านหนึ่ง ตลอดความยาวของอ่าว คือ หาดทรายขาวสะอาด
ในอดีต พื้นที่ราบบริเวณนี้เคยเป็นป่า เมื่อมีคนล่าสัตว์และนำพื้นที่ไปใช้ในการเกษตรจนดินหมดธาตุอาหาร แล้วถูกทิ้งให้ร้างสภาพดินเดิมซึ่งเป็นดินทราย จึงกลายเป็นฝุ่นทรายแห้งแล้งจนเกือบจนกลายเป็นทะแลทรายไปไม่ช้าใน พ.ศ. ๒๕๐๘ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดำเนินไปถึงหาดทรายใหญ่โดยบังเอิญ ได้ทอดพระเนตรเห็นความแห้วแล้งซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชวินิจฉัยว่า “บริเวณนี้แห้งแล้งที่สุดในประเทศไทยภาคกลาง” จึงมีพระราชดำริว่า สภาพความแห้งแล้งของพื้นดินดังหล่าวเหมาะอย่างยิ่งในการทดลองพลิกพื้นที่ให้เป็นพื้นที่ซึ่งใช้ประโยชน์ได้เพื่อเป็นตัวอย่างแก่ราษฏรในท้องถิ่นนั้น และท้องถิ่นทุรกันดารอื่น ๆ ในการทะนุบำรุงรักษากินที่เสื่อมโทรมให้กลับคืนสู่ความอุดมสมบูรณ์ และทำการเกษตรได้โดยไม่ต้องบุกเบิกพื้นที่ป่าแห่งใหม่
จากพระราชดำรินี้ใน พ.ศ. ๒๕๑๒ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงทรงเริ่มต้นพัฒนาที่ดินหาดทรายใหญ่กว่า ๗๘ ไร่ เป็นฟาร์มทดลองเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ต่าง ๆ ที่เหมาะแก่สภาพภูมิอากาศ พื้นที่หาดทรายใหญ่จึงแปรเปลี่ยนจากที่ดินรกร้างว่างเปล่ามาเป็น “โครงการฟาร์มส่วนพระองค์หาดทรายใหญ่” โดยมีพระราชประสงค์ให้ฟาร์มส่วนพระองค์นี้เป็นศูนย์กลางในการบริการด้านวิชาการแก่ราษฏร และเป็นฟาร์มตัวอย่างให้ราษฏรได้ศึกษาจากของจริงที่ทรงทดลองจนได้ผลดีแล้ว
เมื่อสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถได้โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไปทรงเยี่ยมราษกรในภาคเหนือ ได้ทอดพระเนตรเห็นป่าเสื่อมโทรมถึงขั้นวิกฤตหลายแห่ง จึงทรงตระหนักถึงความจำเป็นที่จะต้องเร่งปลูกป่าเพื่อป้องกันภัยธรรมชาติ ในการปลูกป่าอย่างถูกวิธี ให้สอดคล้องกับระบบนิเวศของป่าธรรมชาติ รวมทั้งวิธีการอนุรักษ์ป่าที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จึงทรงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตแปรสภาพ “ฟาร์มทดลองส่วนพระองค์หาดทรายใหญ่” มาเป็น “สวนป่าหาดทรายใหญ่” เป็นตัวอย่างให้ราษฏรศึกษา
นับจากเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๖ ชื่อโครงการส่วนพระองค์หาดทรายใหญ่ จึงเปลี่ยนมาเป็น “โครงการพระราชดำริสวนหาดทรายใหญ่” ตามพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถอย่างแท้จริง ด้วยที่ดินหาดทรายใหญ่มีพระนามาภิไธยสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถทรงเป็นเจ้าของโฉนด ทรงซื้อที่ดินจากชาวบ้านด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ ทรงริเริ่มและวางแผนงานในการฟื้นฟู เพื่อให้เป็นพื้นที่ตัวอย่างในด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ทั้งป่า แหล่งน้ำ ดิน สัตว์ป่า และสัตว์น้ำ เพื่อให้ราษฏรเห็นว่า การฟื้นฟูที่ดินที่เสื่อมโทรมแห้งแล้งที่สุดในโลกคืนมาเป็นแผ่นดินที่อุดมสมบูรณ์นั้น ทำได้ หากทำอย่างถูกวิธี
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ศูนย์การทหารราบ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ดำเนินการปลูกป่า เลี้ยงและขยายพันธุ์สัตว์ป่าบางชนิด ปรับปรุงพื้นที่ทั้งพื้นราบและบนภูเขาให้สวยงาม เป็นตัวอย่างการปลูกป่า และการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์
สภาพของหาดทรายใหญ่เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๖ นั้น ทั่วทั้งบริเวณมีต้นไม้ใหญ่เพียง ๒ ชนิด คือ มะขามหวานและมะม่วงหิมพานต์ที่ปลูกในโครงการส่วนพระองค์หาดทรายใหญ่ ซึ่งมีจำนวนไม่มากนัก พื้นที่ทั่วไปยังแห้งแล้ง สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จึงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ปลูกไม้ยืนต้น ๒ ชนิด คือ กระถินณรงค์ และ ยูคาลิปตัส ซึ่งเป็นไม้โตเร็วและขึ้นได้ในพื้นที่แห้งแล้งที่ต้นไม้อื่นขึ้นไม่ได้ ตั้งแต่ชายทะแลเข้าไปจนถึงพื้นที่บริเวณเชิงเขา
หลังจากทรงพัฒนาพื้นที่เบื้องล่างแล้ว สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ จึงขอพระราชทานพระราชดำริพระบาทสมเด้จพระเจ้าอยู่หัวในเรื่องการจัดหาแหล่งน้ำและสร้างแหล่งน้ำ เมื่อทรงรับพระราชดำริมาแล้ว ใน พ.ศ. ๒๕๒๘ ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงสำรวจพื้นที่ทั่วทุกแห่ง ทรงพระราชดำเนินขึ้นไปบนภูเขาที่โอบล้อมอยู่แทบทุกเขา และมีพระราชดำริให้ปลูกต้นไม้ตามจุดต่าง ๆ บนภูเขา แต่เนื่องจากบนภูเขาไม่มีแหล่งน้ำ จึงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างที่เก็บน้ำบนภูเขาเริ่มต้นด้วยการจัดสร้างถังน้ำขนาดใหญ่ และที่เก็บกักน้ำที่ก่อด้วยซีเมนต์ไว้ตามจุดต่าง ๆ เพื่อให้เกิดความชื้นและเป็นแหล่งน้ำกินของสัตว์ป่าที่อาศัยอยู่บนภูเขาบริเวณนั้น ทั้งยังโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้วางท่อทำระบบส่งน้ำจากพื้นที่ข้างล่างขึ้นไปเก็บกักบนภูเขา ทำให้มีน้ำใช้ตลอดปี
จากนั้นก็ปลูกพันธุ์ไม้ยืนต้น ซึ่งเป็นไม้ท้องถิ่นที่เคยขึ้นอยู่ในป่าแห่งนี้มาแต่เดิม คือ สัก เต็ง และโมกมัน ส่วนไม้ผล และไม้สมุนไพรที่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ปลูก ได้แก่ มะม่วง มะม่วงหิมพานต์ มะขามหวาน มะขามป้อม และอินทผลัม ซึ่งได้พันธุ์มาจากจังหวัดน่านปัจจุบันไม้ผลหลายชนิดนี้ให้ผลผลิตมาก สามารถนำไปจำหน่ายเป็นรายได้มาบำรุงสวนได้ส่วนหนึ่ง
ส่วนไม้ประดับที่ให้ดอกสวยงาม ในฤดูร้อนมีเฟื่องฟ้า และหางนกยูง จะบานสะพรั่งทั่วบริเวณสวน แต่งแต้มสีสันให้สวนหาดทรายใหญ่กลายเป็นป่าที่งดงามยิ่ง
ป่าธรรมชาติที่สมบูรณ์ ย่อมเป็นถิ่นพำนัก และเป็นแหล่งขยายพันธุ์ของสัตว์ป่า สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จึงมีพระราชประสงค์ที่จะให้สวนหาดทรายใหญ่มีลักษณะเช่นเดียวกับป่าธรรมชาติที่สมบูรณ์ พร้อมที่จะให้สัตว์ป่ามาอาศัยและขยายพันธุ์ต่อไปในปีนั้นเอง ได้ทรงจัดตั้ง “โครงการเลี้ยงและขยายพันธุ์สัตว์ป่าหายาก” ขึ้นที่สวนหาดทรายใหญ่ ได้แก่ กวาง เก้ง เนื้อทราย ไก่ฟ้า และไก่ป่า เป็นต้น ซึ่งเป็นสัตว์ประจำถิ่น เมื่อเพาะเลี้ยงขยายพันธ์แล้ว จึงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ปล่อนคืนสู่ป่าธรรมชาติ และบางส่วนเลี้ยงไว้ในสวนป่าหาดทรายใหญ่
พ.ศ. ๒๕๓๐ สมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนาถ มีพระราชดำริให้เพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์เต่าทะแลเพิ่มขึ้นอีกอย่างหนึ่งกรมประมงได้นำแม่พันธุ์มาจากสถานีมงคงคลองวาฬ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เมื่อการเพาะเลี้ยงเต่าทะแลเป็นผลสำเร็จ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จึงเสด็จพระราชดำเนินมาทรงปล่อยลูกเต่ารุ่นแรกลงสู่ทะแลที่หาดทรายใหญ่เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๓๔
ต่อมาโครงการพระราชดำริสวนหาดทรายใหญ่ ได้ปรับรูปแบบการดำเนินงานให้เหมาะสมยิ่งขึ้น โดยแบ่งงานเป็น ๓ แผนก คือ แผนกอนุรักษ์ธรรมชาติและป่าไม้ แผนกอนุรักษ์สัตว์ป่าและสัตว์น้ำ และแผนกก่อสร้างบำรุงรักษา เพื่อให้เป็นไปตามพระราชกระแสรับสั่งของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวครั้งเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมโครงการพระราชดำริสวนหาดทรายใหญ่ ในวันที่ ๒๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๒ ว่า
“...ขอให้ดำเนินงานของโครงการให้เป็นวิชาการ เพื่อประโยชน์แก่ผู้เข้าชมด้วย...”
ปัจจุบัน โครงการพระราชดำริสวนหาดทรายใหญ่ เป็นโครงการตัวอย่างที่คืนทรัพยากรธรรมชาติ ทั้งป่า สัตว์ป่า และสัตว์น้ำ สู่แผ่นดินไทยสมดังพระราชประสงค์ ทั้งยังเป็นบทเรียนให้เห็นว่า การปลูกป่านั้นสามารถทำได้แม้ในผืนดินที่แห้งแล้งที่สุด พอเพียงแต่ให้ชาวไทยทุกคนตั้งใจจริง และร่วมมือร่วมใจกัน ป่าเสื่อมโทรมก็จะกลับคืนเป็นป่าอันอุดมสมบูรณ์ทั่งแผ่นดิน เช่นหาดทรายใหญ่ในวันนี้
| < ย้อนกลับ | ถัดไป > |
|---|